Łasko Krzysztof h. własnego (zm. 1700), regimentarz, starosta dymirski. Ur. przypuszczalnie przed r. 1635. Najprawdopodobniej pochodził z rodziny Łasków-Czer[n]czyckich, wywodzących się ze wsi Czer[n]czyce (okolice Włodzimierza Wołyńskiego), choć przydomka Czerczycki nigdy nie używał. Ojcem jego był, być może, Piotr, który w r. 1607 (?, raczej w 1617) otrzymał za waleczność Durnekowo w Czernihowszczyźnie na prawie lennym. Natomiast Fiodor Łasko, wojski bracławski, uważany przez Rollego za stryja Ł-i, wywodził się z innej linii Łasków (h. Leliwa). Ł. nie występuje w wojsku kozackim Bohdana Chmielnickiego. Należał zapewne do tej grupy prawosławnej szlachty ruskiej, która dążyła do przekształcenia Ukrainy w ramach Rzeczypospolitej w trzeci samodzielny człon państwa. Być może, jak jego prawdopodobny krewny, ojciec Petroni Łasko, mnich z monasteru w Huszczy, znajdował się w czasie powstania B. Chmielnickiego pod wpływem A. Kisiela, woj. bracławskiego. W każdym razie w l. 1657–9 Petroni i Ł. znajdowali się już w obozie Jana Wyhowskiego.
Ł. występował w r. 1659 w charakterze pułkownika kozackiego (oddziałów zaciężnych?), co by świadczyło, że musiał już mieć za sobą jakieś doświadczenie wojskowe, i to odbyte raczej w wojsku Rzpltej. Cieszył się dużym zaufaniem hetmana kozackiego, na co wskazuje fakt wysłania go na czele poselstwa na sejm 1659 r., i to w sprawach zdaje się nie tylko politycznych, ale i w celu przeprowadzenia zaciągów wojskowych. Wobec rychłego upadku Wyhowskiego Ł. objął dowództwo nad resztkami oddziałów zaciężnych eks-hetmana w sile ok. 2 000 ludzi. W styczniu 1660 r., po (częściowym?) przejęciu tych sił na żołd Rzpltej, Ł. został porucznikiem chorągwi kozackiej J. Wyhowskiego, tzn. w rzeczywistości jego zastępcą jako dowódcy pułku. Na czele tych oddziałów, jakoby powiększonych przez posiłki do liczby 4 000 ludzi, Ł. osłaniał Wołyń i w czerwcu t. r. rozbił ok. 2 000 Kozaków pod Ostrogiem. Wziął udział w wyprawie cudnowskiej, odznaczając się w walkach w dn. 14 X. Uczestniczył w wyprawie zadnieprzańskiej 1663–1664 (m. in. w zagonie Stefana Bidzińskiego). Nie został zamieszany w sprawę spisku Wyhowskiego i nie stracił zaufania dowództwa polskiego.
S. Czarniecki w r. 1664, a w następnych latach J. Sobieski cenili zdolności Ł-i, powierzając mu samodzielne dowództwo. Ł. wyrobił się na wybitnego zagończyka. W maju 1664, wespół z S. Łaźnińskim, na czele grupy jazdy rozbił kilkuset Kozaków pod Korsuniem. Dn. 8 VII t. r. pod Stawiszczami Czarniecki wysłał Ł-ę wraz z Chłopickim na obejście reduty kozackiej. W r. 1666 wziął udział w działaniach przeciw rokoszanom. W czerwcu–lipcu i w październiku 1667 parokrotnie dowodził samodzielnymi grupami w sile 8–10 chorągwi. W czerwcu wyruszył w bezskuteczny pościg za Tatarami, w połowie lipca rozbił czambuł w rejonie Satanowa. Ł. stale porucznikował dawnej chorągwi J. Wyhowskiego (od 1 V 1676 przekształconej na usarską) mimo zmieniających się dowódców: ks. A. Ostrogskiego (do r. 1673?), J. A. Morsztyna, podskarbiego w. kor., J. Wielopolskiego, kanclerza kor. (już w r. 1683), K. S. Radziwiłła, podkanclerzego lit. (od 1 II 1687). Chorągiew ta istniała jeszcze w r. 1698. W r. 1667 i 1683 (prawdopodobnie i później) wchodziła w skład pułku J. Sobieskiego. Od r. 1684 tytułowano Ł-ę pułkownikiem. Prawdopodobnie był on dowódcą jakiejś części parotysięcznego pułku króla. W okresie gdy chorągiew należała do ks. Ostrogskiego, Ł. sprawował zapewne dowództwo nie tylko jego chorągwi i pułku komputowego (istniał w r. 1672), ale także oddziałów ordynacji ostrogskiej, gdy dołączały do wojsk komputowych.
W r. 1670 doszło do zatargów między wojskiem polskim a kozackim w rejonie Białej Cerkwi i na Polesiu kijowskim, m. in. z powodu wprowadzenia załogi polskiej do Dymiru. Sobieski, biorąc prawdopodobnie pod uwagę «kozacką» przeszłość i prawosławne wyznanie Ł-i, wysłał go jesienią t. r. dla załagodzenia tych sporów, co nie dało rezultatów, zapewne ze względu na ogólne naprężenie stosunków między Rzecząpospolitą a P. Doroszenką. Prawdopodobnie uczestniczył Ł. w kampanii 1671 r.; przy rozkładaniu wojska w październiku t. r. na leże zimowe został skierowany na czele 6–7 chorągwi w okolice Białej Cerkwi. W lutym 1672 wespół z J. Piwem pobił na Wołyniu Tatarów wracających z wyprawy. Jesienią t. r. uczestniczył w wyprawie Sobieskiego na czambuły. Dn. 6 X pod Narolem, idąc w straży przedniej, rozbił 2 oddziały Tatarów. W bitwie pod Komarnem znajdował się w grupie S. Bidzińskiego. W r. 1673 odznaczył się pod Chocimiem. Dn. 27 XI t. r. został wybrany posłem na sejm od wojska. Był jednym z elektorów Jana III. W początkach października 1674 rozbił koło Zbaraża czambuł tatarski. W r. 1678 (?) został wysłany z 4 chorągwiami na Podole i Bracławszczyznę dla sprowadzenia stąd załóg polskich w myśl traktatu polsko-tureckiego. Wziął udział w wyprawie 1683 r., m. in. w wielkiej szarży w bitwie pod Wiedniem.
Gdy od r. 1685 naczelne dowództwo coraz częściej spoczywało w ręku hetmana w. kor. Stanisława Jabłonowskiego, Ł-ce powierzano coraz bardziej samodzielne zadania, gdyż sam Jabłonowski uważał go za «żołnierza dawnego dobrego i eksperyjencjej wielkiej». Tak więc już w r. 1685 stanął Ł. z 20 chorągwiami jazdy pod Trembowlą dla osłony wnętrza kraju przed wypadami z Kamieńca w czasie, gdy siły główne ruszyły do Mołdawii. Wzmocniony przez posiłki do ok. 8 000 jazdy, w październiku bił (na Wołyniu?) czambuły grupy sołtana gałgi. Dn. 2 VIII 1686 w czasie wyprawy mołdawskiej Jana III wysłano Ł-ę z 30 chorągwiami jazdy i kozakami na zagon pod Kamieniec. Po zakończonej kampanii Ł. dowodził silną partią kawalerii rozłożoną na Wołyniu. W marcu 1687 r. Ł. z naprędce zebranymi szczupłymi siłami bił czambuły Bek-murzy (w okolicach Złoczowa?). W początkach 1688 r. stał na czele partii jazdy na Wołyniu i Polesiu. Uczestniczył w wyprawie mołdawskiej 1691 r., m. in. eskortował działa i prowiant idące do twierdzy Niemiec (Neamtu). W okresie od schyłku 1692 r. do wiosny 1694 parokrotnie dowodził partiami w sile 23–32 chorągwi na Wołyniu. W r. 1699 znów stał na czele partii (ok. 1 500 koni) rozlokowanej na Polesiu kijowskim i Nadrosiu. Od listopada 1685 do śmierci był rotmistrzem chorągwi pancernej.
Wbrew opinii Korzona koniuszym kor. w r. 1683 był nie Ł., ale M. Matczyński. W r. 1684 Ł. posiadał tytuły stolnika kijowskiego i starosty dymirskiego. W r. 1691 zrzekł się tej ostatniej godności na rzecz syna Piotra, ale dalej używał tytułu starosty. Ł. nie był, jak uważają Rolle i Perdenia, dowódcą ani zwierzchnikiem Kozaków na Polesiu kijowskim. Miał z nimi liczne zatargi. W r. 1691 zrujnowali mu Demidowicze i Narodycze, chyba nawet w dużej mierze oni władali starostwem dymirskim. Jednakże w czerwcu 1692 król właśnie Ł-ę wysłał na pertraktacje z S. Palejem. Ł. zmarł w r. 1700, prawdopodobnie przed 23 V (nie żył na pewno 26 X). Należał do wybitnych zagończyków ze szkoły Czarnieckiego. Mimo że już nie młody, w latach 80-tych okazał się nadal energicznym dowódcą w walkach z Tatarami, należąc do czołowych wyższych oficerów polskich tego okresu.
Ożeniony był (przed r. 1670) z Marianną, córką Floriana Konstantego Potockiego, stolnika owruckiego, dziedziczką dość znacznych dóbr na Polesiu kijowskim (m. in. paru miasteczek). Wniosła mu ona Narodycze (Nowe) i trzymane zastawem Bieliłówkę i Sokole. W posiadaniu zastawnym Ł-i znałazły się Kwasiłów i Kornica. Prawdopodobnie dzierżył także Demidowicze. Z małżeństwa tego miał córkę Mariannę (wg Rollego, Katarzynę), wydaną za Balcera Wilgę z Godzimierza, oficera w wojsku ordynacji ostrogskiej, a potem w komputowym. Syn Piotr przejął po śmierci Ł-i jego chorągiew pancerną, a w l. 1701–2 był też dowódcą partii wojskowej ojca. Pozostał on również prawosławnym. Posiadał rodowe Czerczyce oraz Zarzyck, Cewelicze na Wołyniu i Peredyl, odziedziczone być może po ojcu.
Boniecki; – Chowaniec Cz., Wyprawa Sobieskiego do Mołdawii w 1686 r., „Przegl. Hist.-Wojsk.” T. 4: 1931; Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, Kr. 1923 II–III; Kubala L., Wojny duńskie i pokój oliwski, Lw. 1922; Lipiński W., Stanisław Michał Krzyczewski, Dwie chwile z dziejów porewolucyjnej Ukrainy, w: Z dziejów Ukrainy, Kijów 1912 s. 481, 581–3; Majewski W., Ostatnia kampania Czarnieckiego. Okres wiosenny. Cz. 1–2, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1969 XV cz. 2 s. 113, W. 1970 XVI cz. I s. 136, 140; tenże, Podhajce – letnia i jesienna kampania 1667 r., tamże, W. 1960 VI cz. 1 s. 54, 68–71; Perdenia J., Stanowisko Rzeczypospolitej wobec sprawy Ukrainy na przełomie XVII–XVIII w., Wr. 1963; [Rolle A. J.] Antoni J., Pan Balcer z Godzimierza Wilga, w: Opowiadania, S. 4, W. 1884 s. 71–3, 87; tenże, Z przeszłości Polesia kijowskiego, W. 1882 s. 28–9, 55–6, 85; Wimmer J., Wojsko Rzeczypospolitej w dobie wojny północnej 1700–1717, W. 1956; tenże, Wyprawa wiedeńska 1683 r., W. 1957 s. 174; Zieliński H., Wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie, „Przegl. Hist.-Wojsk.” T. 2: 1930 s. 16, 24; – Arch. Jugo-zap. Rossii, cz. III t. 2 s. 83–6, 237–8, 380–1, 405–6; Jerlicz J., Latopisiec albo kroniczka…, W. 1853 II 47; Kochowski W., Annalium Poloniae. Climacter II, Kr. 1688 s. 481; toż, Climacter III, Kr. 1698 s. 113, 143–4; Materiały do dziejów kampanii podhajeckiej 1698 r., Wyd. J. Wojtasik, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1969 XV cz. 2 s. 270, 273; Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676 r., Wyd. J. Woliński, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1965 XI cz. 2 s. 291; toż, W. 1966 XII cz. 2 s. 307; Materiały do wyprawy Sobieskiego w 1686 r., Wyd. Cz. Chowaniec, „Przegl. Hist-Wojsk.” T. 4: 1931 s. 315; Michałowski J., Księga pamiętnicza, Kr. 1864; Morsztyn Z., Muza domowa, Oprac. J. Dürr-Durski, W. 1954 II; Pamjatniki izdannye vremennoju kommissieju dlja razbora drevnich aktov…, Kiev 1859 III; Pisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego, Wyd. F. Kluczycki, Kr. 1880–1 I cz. 1–2; Sarnecki K., Pamiętnik z czasów Jana Sobieskiego, Wyd. J. Woliński, Wr. 1958; Sobieski J., Listy… do żony Maryi Kazimiry…, Wyd. A. Z. Helcel, Kr. 1860; Wimmer, Materiały, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1961 VII cz. 2 s. 406, 410; toż, tamże, W. 1962 VIII cz. 1 s. 254, 260; toż, tamże, W. 1963 IX cz. 1 s. 250, 260; – AGAD: Akta skarbowo-wojskowe Oddz. 85 nr 88; B. Czart.: rkp. 2699 k. 107, 123, 177, 206, 208; B. PAN w Kr.: rkp. 1081 s. 6–7, 21–3, 31, 58–9, 67; – Majewski W., Dzieje wojskowe powstania kozackiego (IV–XII 1664), (rkp. w posiadaniu autora).
Wiesław Majewski